Mostrando entradas con la etiqueta librospublicaus. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta librospublicaus. Mostrar todas las entradas

miércoles, 26 de diciembre de 2012

Articlo sobre Querenzias de Chusé A. Santamaría



Querenzias
(XII PREMIO “ANA ABARCA DE BOLEA” 2009)
Querenzias. Uesca. Pucofara, 2010. ISBN: 978-84-95997-37-1. 95 pp.

Querenzia ye una parola que promana de querer. Sinifica aimar u querer bien. Tamién tiene l’azeuzión de bayo u enclinazión natural, de l’ombre e de bels animals, de tornar ta un lugar en o que han medrato u gosan acudir á ormino. Como bien se dize en a cuentraportalada d’iste libro “amanixen querenzias á os ríos, mons, selbas, paisaches e mesmo personas que aiman a suya lengua”. Chesús Aranda, o suyo autor, ye un poeta, un poeta culto, que se beye bien esclatero que aima fondamén o suyo, o nuestro, país dende l’alto de os Pirinés (Ansó, Urdués, Ziresa...) enta Origüela, en o cobaxo; pasando por os secanos e a Ribera e por Daroca e a redolada de Mezquín. As planas d’ista obra son una contina oda, un canto á o paisache que conmuebe, que emoziona l’animo, un bibo sentimiento de a naturaleza: delera, recosiro, querenzia de a bida senzilla, campesina. Chesús Aranda manulla un lenguache en aparienzia senzillo, pero d’un gran dominio lesical, un lenguache de gran oserbador, de muita figura descritiba e que engalza, á ormino, un estilo de bez oraziano e de bez whitmaniano, enzertando con os recursos estilisticos. O poeta, con una fonda esprisión de suchetibidá, imple iste libro de cuatrons finos e delicatos de naturaleza, de bida pastoril reposata, de bucolismo e d’apazible bienestar; elementos naturals á embute que li fan buena onra ta simbolizar a entrega, a entrega unanime, á ra sinzeridá, á ra inozenzia e á ra pureza á la que aspira. Os poemas son rebutiens de parolas eslechitas con esmero, con o bayo de buscar a parola esauta, o chiro, a imachen que amuestre millor a esprisión poetica inefable en bersos senzillos e austeros, e, de bez, reflesibos e fondos. Nos trobamos, pues, con una contina suzesión de simbolos e imáchens como eslambios zerteros, que nos esluzernan; esprisions concretas que, en muitos casos, sensibilizan ideyas astrautas e que nos rebelan, con emozión, a reyalidá sentita por o sucheto lirico: l’orache pasa á cutiello as luzes tardanas (16); brila en l’auguazón a nuei callada (17); os cuerbos grallan con negra pasada (25); silenzios pintaus de rosada (48); en xeratas d’amariellas floradas (67); chuntos d’a man: dos namoraus, un río (70). A emozión de os elementos naturals no promana d’ixa sinificazión, en beras, reyalista e obia, sino de a replega d’asoziazions reyalistas que establimos en mirando-las. As parolas de o poeta creyan un reyalismo metaforico amagando o sentito entre os mesmos pliegues de a emozión: niedo de concabas ulors (7); beire de plata (9); cullebreta por bals reberdezidas  (11); chislas de sol platino (15); beires de rosada, de plata agüero (17); plata fina filada en un camón (22); royos confites que alzan en repalmars (59). Chesús Aranda s’aclimata, s’apacha, á saber de bien, con os sonetos (de bariatas rimas, unas millor conseguitas que atras) e con as liras (estrofa más curta que zeprena e combida a podar a barufalla); tiene querenzias (dintro de as Querenzias) con os bersos eptasilabos y endecasilabos (más serenos, acompasatos e cadenziosos) e domina o ritmo e a melodía con as zesuras e os emistiquios e con l’aduya de as reiterazions fonicas, con as aliterazions: as bisas berneras las dixan solas (7); concarada cara as airadas (12); polidas pamparolas (12); luminaria de luna iluminata (13); cuentraluz crebata en cazata (13); estasen esteras (16); brancas d’os árbols, l’aire bandiando (16); estorban esbolatriando (16); o berdín berde (42); as faxas baxas (42). Tamién con as repetizions e as reiterazions lesicas, que manifiestan a delera, o desasusiego, a insistenzia de o poeta: se quedan quedas (14); o blanco blanco (22); traba, traza, trafuca (36); s’alentaba...se tornaba...se quedaba...(32); siga de trabiés, sigue...(42). Con as locuzions alberbials de tipo iteratibo: de bor en bor (35); oras e oras (44); de chandrío en chandrío (70). Con as simetrías sintauticas: talle o tallo (7); espiello berde en un mar berde (30). Con doble sustantibo adchetibato: garretas de fambre, d’arambre baras (14); pobracho onso, garrispo somiziego (33); ampluras grisencas, grisa soledá (43). En ista obra a naturaleza ye sentita d’una traza espritual e sutil, o poeta refirma a suya esistenzia emozional en o mundo bucolico, alcorzato, esbiellato, puro... en paisaches soniatos. A suya delera de salir de l’artifizio de a soziedá autual, de o suyo destierro, d’aspirazión zeleste, ye un contino clamor ta tornar á ra unión, á ra identificazión con a naturaleza, con l’armonía e a inozenzia. De personificazions bi’n ha asabelas: o sol li paina con trenzaderas (8); acucuta en o río (9); mirar-se en l’augua (9); se namoran as fuens (13); as luzes barallan con güembras (13); painando as suyas auguas (15); a calor e o fredo ya i son plaitiando (16); a cardonera se paina (21); o fayar texe colors royencas (23); bel fau se retorzigaba de buen implaz (32); desaina o suyo esprito a nieu (60). O soneto Pinos chiquins (49) ye una total personificazión. A poesía de Chesús Aranda –alma espullata que prenzipia á estar iluminata– de querenzias aszeticas e misticas, nos remera, de tanto en tanto, á Garzilaso e as eglogas, asinas como se berruntan reminiszenzias machadianas lexanas en o soneto Duro afalago e lopistas, bien esclateras, en o poema Si quiers fer un soneto. Poesía, bagale, d’intensidá lirica y emozional, d’equilibrio entre fondo y esprisión, entre plastizidá e figurazión. ¿Poesía de Naturaleza? Se trata de bella cosa más esenzial, de bella cosa que tiene que beyer con os elementos presenzials e de a suya interpretazión por meyo de a parola. Se reibindica a ecolochía-meyo ambién (58) e, tamién, a lengua nuestra, a lengua aragonesa, con una polita e luenga alegoría (63) y en terzetos (64-66). O guallardo soneto Bisa bernera (31) ye un poema cuasi (e sin cuasi) relichioso. Serenidá contemplatiba, polideza, intemporalidá: puyada ta ra cumbre.
Chusé Antón Santamaría Loriente
Fuellas d’informazión d’o Consello d’a Fabla Aragonesa, lum. 206, p. 23.
Publicazión bimestral en aragonés. 33ena añada. I.S.S.N.: 1132-8452.

«Chusé Antón Santamaría ye un poeta y escritor reconoxito, ganador de muitos premios literarios, profesor de luenga castellana y coordinador d'a Sección de Luengas d'o Rolde de Estudios Aragoneses».