miércoles, 5 de marzo de 2014

De cabañera


Por do yo i boi
ban as mías güellas
por do yo i campo
o mon e as estrelas.

Con paso amonico
cabilando en ellas
con tocho e batiaguas
e cans que las menan.

Enrique me digo,
de Cueba d'Agreda;
una milenta en porto,
ramada de cabañera.

De o Moncayo t'o plano
e lugo de bezibersa;
me'n baxo d'ibierno
e puyo en primabera.

Las lebo por berdes praus
d'as faxas por os berals;
son bedaus os trigazals
que i quedan de restollera.

Me debanto a lo clariar,
en que o diya rebella;
las reconto d'una en una
cuan blincan d'a paidera.

Ellas me ban dezaga
pataquiando as güebras;
yo nunca i boi solo
cuan caminan, belan.


«De cabañera, en trashumancia;
güellas, ovejas;
tocho, bastón;
batiaguas, paraguas;
cans, perros;
menar, conducir;
ramada, rebaño;
me'n baxo d'ibierno, bajo durante el invierno;
berals, orillas;
restollera, rastrojo;
a lo clariar, al hacerse de día;
paidera, paridera;
pataquiando, pisoteando;
güebras, barbechos;
belan, balan».


sábado, 1 de febrero de 2014

O sol en o mentidero


En as tardis caldiadas de frebero
que os cazataires se'n ben de cazata,
s'arreplega o sol en o mentidero
de do eslampa a sinrazón embrecata.

Por denzima os buxacos d'o ripedo
os güeitres chiran escando carnuza,
e os caxicos blandían un espedo
pa esfurriar tanto azacán de minchuza.

Bi ulora á sangre de chabalín caíto
á escarzo sunsiu e á yerba buena
zurrastriau por os ombres que lo amuelan.

Entre allagas dexa con muita pena
tacas royas, birabolas que buelan,
rastro en lapiza d'o zaguer tremito.

  
«Caldiadas: templadas;
frebero: febrero;
se'n ben: se van;
cazata: caza;
embrecata: implicada;
espedo: hierro largo;
azacán: ambición;
lapiza: piedra grande lisa;
tremito: espasmo ».


sábado, 18 de enero de 2014

O pino Guitón


En o bedau de Peñaflor
as llebres de mata en mata
blincan os romers en flor
que crexen baxo a pinada.

As ringleras de tamariz
han trallos biellos e queraus
que as fuxinas de berano
e as cheleras han malfarchau.

Aquí as brancas de colors
s'ateclan con l'agüerrada,
soros satinaus e naranchas,
e a chinestra espeluchada.

Alcazias a la seguida
con as fuellas sin d'anchelez,
en ringleretas paradas
ta que i chugen a conellez.

Cabezo berdal escuro
embrecau a caramullo
con tremonzillo e sisallos
barrechaus en empandullo.

Artos, pinos e chinebros
en secatibo salobre
e miles de paxaricos
de borina en tierra pobre.

Y entre os pinos más grandaz
bi espunta o pino Guitón
do gosa posar-se a rapaz
ta aguaitar ratons de mon.

Aire e sol a mogollón
desento andurrial plomizo
e de contino azuls flors;
¿cale estar más monterizo?


«Baxo a pinada: bajo el pinar;
ringleras de tamariz: filas de tamarisco;
queraus: carcomidos;
fuxina: calor sofocante;
cheleras: heladas;
alcazias a la seguida: acacias a continuación;
berdal: verdoso;
fuellas sin d'anchelez: hojas sin angelitos (flores blancas);
chuguen a conellez: juegen a hacer pizcos con las hojas y soltarlos;
en secatibo salobre: en árido salitre;
bi espunta o pino Guitón: despunta el pino Guitón (ejemplar catalogado);
guitón: pícaro;
aguaitar: acechar;
desento: vacío;
andurrial; paraje alejado;
monterizo: montañoso».


miércoles, 8 de enero de 2014

Carrasca


¡Buen día! dizié l'aire a una carrasca.
¡Buen día! li refeté a más zereña
creyatura que acucuta en as peñas:
ponchuda, guallarda y enzenegada.

Si sofla zierzo que chela l'aliento,
lo enduras, tu no te'n permenas guaire.
Si traigo d'o sur fuxina que o diaple
tira d’o propio infierno, ¡tu en susiego!

Allora, di-me: ¿qué he que fer pa que rebles?
Por zientos as añadas a bier-te i biengo
dica istas crenchas de Santificatuero,
e perén te trobo beroya: ¿qué ofrexes?

Pincha e zerrina en a lastra i fo planto,
o zierzo escuso e li puncho con as fuellas:
duras d'un lau e con diens en as puntetas;
e alzo a frescor d'a luna en l'otro canto.

  
«refeté, contestó
ponchuda, ahuecada
guallarda, exuberante
enzenegada, obstinada
no te'n permenas guaire, no te inquietas mucho (de eso)
tira, saca
¿qué he que fer?, qué tengo que hacer
alzo a frescor, guardo la frescura».


lunes, 16 de diciembre de 2013

Olibera


En un tozal de Torrero
i dexón una olibera
a o cudiau de lurdos pinos.

Nobenzano palo plagau de crostas
montesina de torrumbero, sostras.

De olibetas castañetas, no'n guaires;
pero son as tuyas berdencas fuellas
d'o zielo fantesiosas falagueras
que enfuelgan mesmo a las almas más pretas.



«Mons, montes; olibera, olivo; a o cudiau, al cuidado; lurdos, torpes; nobenzano, novato; crosta, costra; montesina, montaraz; torrumbero, derrumbadero; sostras, desaliñada; de olibetas castañetas, olivas inservibles (bordes); no'n guaires, tan apenas tienes; berdencas, verdosas; fuellas, hojas; fantesiosas falagueras, presuntuosos caprichos; enfuelgan, alegran; mesmo, incluso; pretas, encogidas».


sábado, 7 de diciembre de 2013

Encantaria


Encantaria ye una parola benasquesa que seguntes vox populi sinifica bruja o hechicera. D'ista segunda azeuzión a RAE cuaterna que ye "quien o que por su hermosura, gracias o buenas prendas atrae y cautiva la voluntad y cariño de las gentes".


«Ista encantaria ye l'autora d'o blog Rimas Curtas, amás d'un tresoro».
  
O churau d'o I CONCURSO LITERARIO EN ARAGONÉS «O REINO D’OS MALLOS» (2013)
ha dau notorio d'a ganadora y d'os ganadors:

Oscar Latas Alegre en narrazión curta por "1911. Cartas dende Uesca".
Chesús Aranda en poesía por "Encantaria".
Chesús Botaya Estaún en obras curtas de teyatro por "Siñor Chuan, de Casa o Farto"".
Pedro Calvo Borau premio espezial d'a Galliguera u Sotonera por "Dende os güellos de Firé".
Iris Orosia Campos Bandrés menzión espezial por a narrazión "Liria u a falordieta d’o sieglo XXI"
Andrés Castro Merino menzión espezial en poesía por "Contrabersos. Chiquetas istorias"

Iste premio ye acotraziau por l'Asoziazión APIAC con a colaborazión d’os Conzellos d’Ayerbe, Biscarrués, Lobarre, Morillo de Galligo, Santolaria de Galligo, As Peñas de Riglos, e d’as asoziazions Consello d’a Fabla Aragonesa y Nabaters d´a Galliguera.

¡Parabiens!


sábado, 23 de noviembre de 2013

Perera


Una eslanguida perera
malfarchada por a nafra
que nomás o tiempo malba,
con crosta dura e zereña
de piez ta cabeza armada
pa no reblar ni carranquiar,
plantada en metá bi yera
d'una artica que mugaba
con l'ortal que un mesache eba.

En que enzeta a primabera
e as primeras calors s'alternan
con diyas de boiras pretas,
con premiso d'a zierzera
bi espuntan en as confluenzias
d'as brancas, raspias forquetas,
bes baxas de onda buena,
flocons de blancor zanzera
que ascape en frutos se trucan.

O fagüeño en debantera
á ormino carría plebias
e bella bez sofla bernera
que traye aguaruxiaderas.
O mesache ista encomienda
li fazió a l'ombre l'artica:
«si rancases a perera
ya ixorticarbas a faxa
toda pa aber-bi buenas trunfas».

L'ombre li empentó a tornada:
«nunca no tallaré l'árbol
que pa os muxons fa de casa,
no pienso estar tan ababol
pues no en fa de cosa mala
e con o fagüeño e o sol
ufre as más dulzes peras
que me he trobau en istos mons
y en todas as redoladas».

  
«eslanguida perera: flácido peral.
o tiempo malba: el tiempo pervierte.
bes baxas de onda buena, uves de buen tirachinas.
o fagüeño en debantera, el favonius el primero.
aguaruxiaderas, aguaceros.
ya ixorticarbas a faxa, ya podrías roturar la parcela.
trunfas, patatas.
no en fa de cosa mala, no hace nada malo».

miércoles, 6 de noviembre de 2013

Caxico biello


Berdía en a parti norte,
zereño e zentenario,
¡cuánta polideza en mayo!
caxico biello d'o cruze.

Amán d'o esbarre d'Aragüés
ta baxo d’o río Osia
puyando a costereta
que leba enta Santa Isabel.

Dende astí ambista luenga
entre carrascas, buxacos,
artos e chaparros tintaus
d'as colors de nuestra tierra.

Cara l'Aragón Subordán,
aquí me quedo aposentau
denzima d'os poyos paraus
por a chen d'istos lugars.

Prexino con tu, ¡caxico
biello!, con a birxen debán,
¿ye más polida la mar?,
pues si fa falta la empento.



sábado, 19 de octubre de 2013

Sabina albar


En Alcubierre a más pincha e beroya
d'a selba que reberdía en ixe mon
yera una fermosa sabina que eba
á coté d'ella un pino e un chinebro.

O chinebro que yera muito fino
li enchugardiaba como un cardelino
pos yera chobenastro e ristolero
e con bonicas zerras repinchadas.

De cara bi eba un pino fantuchero
que se reconcomeba a pur d'imbidia
e querau por os zelos un buen diya
li fabló d'ista traza a la sabina:

«Has que mirar-te-me a yo e fer-me causo
porque si no lo fas, con una mica
de bisco faré besque e os paxaricos
que t'aiman s'apegarán e morirán».

«No te'n faigas que te comboyaré a tu,
dexa que os muxons espardan as simiens
que de diya i seré de buena planta
e de nueis, cuan escurexca, escansaré».

Con ista estruzia a polida sabina
tenió toz os paxaricos que'n querió
e a selba de fillas chiquetas s'implió
que correban contentas por as ripas.