martes, 15 de abril de 2014

Sospiros d'una mai


«Quis possit lacrimis æquāre labores?» Publius Virgilius Maro, "Eneida II".
(¿Quí poderba abastar con glarimas as sufrienzas?)



Margalidas amariellas
en a peaina ateseradas;
lidios blancos, flos bioletas;
e alto tres cruzes fincadas.

Ya se siente a torrumbesca,
tertula l'aire á racadas;
ya se meten en ringlera
capiellos e sayas pardas.

Colós d'a semana santa
que en primabera enzetán
implen con rasmia as penas
d'ensine riguridá.

Debaxo a cruz, con delera,
clabels royos d'o Rei Siñor;
debán comboyan os blancos,
sospiros d'a mai de Dios.

Regostaus tamborinaires
atochan bombos e tambós;
en os balcons e carreras
esparpallan os corazons.
  
«Margalidas, margaritas;
peaina, peana;
ateseradas, bien dispuestas;
torrumbesca, ruido de tormenta;
a racadas, a rachas;
enzetán, incipiente;
ensine, insigne;
riguridá, severidad;
comboyan, atraen simpatía;
regostaus, ufanos;
tamborinaire, tamborilero;
esparpallan, sobresaltan».


martes, 8 de abril de 2014

Quies in altis


‘Quies in altis’ entre a selba dormién,
escrito en o cuairón d'una cabana,
rezaba entre o frescacho d'a mañana
un aire prebante, tot parabién.

Quietú en as altarias pa chen balién;
alcordanzas de cuan febas a tana,
esbastabas diyas con a cabaña
en l'altero mon, de nieus rebutién.

Talmén eses quiesto dizir: no i puyes
as tuyas carrañas; tira-te as penas,
que se baigan cremando en o fogaril

penchadas a la lumbre d'o canaril;
aquí no'n gosan sanar as postemas
ni os ploros d'aquers amors d'os que fuyes.

  
«Quies in altis, (latín) quietú en as altarias;
cuairón, viga de madera;
cabana, cabaña (almacén);
prebante, saludable;
tot parabién, todo dicha;
alcordanzas, recuerdos;
febas a tana, te hastiabas;
esbastabas diyas, entretenías días;
cabaña, rebaño numeroso;
rebutién, colmado;
carrañas, enojos;
fogaril, fogón;
canaril, llares;
no'n gosan sanar, no suelen sanar (de ellas);
postemas, costras con pus;
ploros, llanto».


martes, 18 de marzo de 2014

Albarén

 

Albarén, tifo e berdenco,
con ixes bandías fuellas;
o mesmo que en nuei serena
zeribeques as estrelas.

Agulleta dreita e trista
con farcha de toriador,
no asperes guaire d'a bida
que un bochorno joriador.

Dexas s'arreplegue chen
baxo l'alongada brempa,
en tardadas calurientas
sin itar a chura en cuenta.

Nomás te cal prexinar
que en as tuyas brancas posan
milenta d'aus a escansar
e poqueta guita bosan.

Garra gasto bi orixinas
acoflau en a ziudá,
a lo más tierra e soflinas
e una mica libertá.

«Albarén, álamo blanco;
tifo, tieso;
berdenco, verdoso;
con ixes, con apostura;
bandías fuellas, meneas hojas;
zeribeques, jeribeques;
bochorno, aire del sur;
joriador, viento que sanea;
s'arreplegue, se recoja;
alongada brempa, alargada sombra;
calurientas, calenturientas;
sin itar a chura en cuenta, sin solicitar a cambio juramento;
nomás te cal prexinar, solo tienes que imaginar;
milenta d'aus, un millar de aves;
guita, pecunia;
soflinas, remolinos de viento;
mica, miaja».




miércoles, 5 de marzo de 2014

De cabañera


Por do yo i boi
ban as mías güellas
por do yo i campo
o mon e as estrelas.

Con paso amonico
cabilando en ellas
con tocho e batiaguas
e cans que las menan.

Enrique me digo,
de Cueba d'Agreda;
una milenta en porto,
ramada de cabañera.

De o Moncayo t'o plano
e lugo de bezibersa;
me'n baxo d'ibierno
e puyo en primabera.

Las lebo por berdes praus
d'as faxas por os berals;
son bedaus os trigazals
que i quedan de restollera.

Me debanto a lo clariar,
en que o diya rebella;
las reconto d'una en una
cuan blincan d'a paidera.

Ellas me ban dezaga
pataquiando as güebras;
yo nunca i boi solo
cuan caminan, belan.


«De cabañera, en trashumancia;
güellas, ovejas;
tocho, bastón;
batiaguas, paraguas;
cans, perros;
menar, conducir;
ramada, rebaño;
me'n baxo d'ibierno, bajo durante el invierno;
berals, orillas;
restollera, rastrojo;
a lo clariar, al hacerse de día;
paidera, paridera;
pataquiando, pisoteando;
güebras, barbechos;
belan, balan».


sábado, 1 de febrero de 2014

O sol en o mentidero


En as tardis caldiadas de frebero
que os cazataires se'n ben de cazata,
s'arreplega o sol en o mentidero
de do eslampa a sinrazón embrecata.

Por denzima os buxacos d'o ripedo
os güeitres chiran escando carnuza,
e os caxicos blandían un espedo
pa esfurriar tanto azacán de minchuza.

Bi ulora á sangre de chabalín caíto
á escarzo sunsiu e á yerba buena
zurrastriau por os ombres que lo amuelan.

Entre allagas dexa con muita pena
tacas royas, birabolas que buelan,
rastro en lapiza d'o zaguer tremito.

  
«Caldiadas: templadas;
frebero: febrero;
se'n ben: se van;
cazata: caza;
embrecata: implicada;
espedo: hierro largo;
azacán: ambición;
lapiza: piedra grande lisa;
tremito: espasmo ».


sábado, 18 de enero de 2014

O pino Guitón


En o bedau de Peñaflor
as llebres de mata en mata
blincan os romers en flor
que crexen baxo a pinada.

As ringleras de tamariz
han trallos biellos e queraus
que as fuxinas de berano
e as cheleras han malfarchau.

Aquí as brancas de colors
s'ateclan con l'agüerrada,
soros satinaus e naranchas,
e a chinestra espeluchada.

Alcazias a la seguida
con as fuellas sin d'anchelez,
en ringleretas paradas
ta que i chugen a conellez.

Cabezo berdal escuro
embrecau a caramullo
con tremonzillo e sisallos
barrechaus en empandullo.

Artos, pinos e chinebros
en secatibo salobre
e miles de paxaricos
de borina en tierra pobre.

Y entre os pinos más grandaz
bi espunta o pino Guitón
do gosa posar-se a rapaz
ta aguaitar ratons de mon.

Aire e sol a mogollón
desento andurrial plomizo
e de contino azuls flors;
¿cale estar más monterizo?


«Baxo a pinada: bajo el pinar;
ringleras de tamariz: filas de tamarisco;
queraus: carcomidos;
fuxina: calor sofocante;
cheleras: heladas;
alcazias a la seguida: acacias a continuación;
berdal: verdoso;
fuellas sin d'anchelez: hojas sin angelitos (flores blancas);
chuguen a conellez: juegen a hacer pizcos con las hojas y soltarlos;
en secatibo salobre: en árido salitre;
bi espunta o pino Guitón: despunta el pino Guitón (ejemplar catalogado);
guitón: pícaro;
aguaitar: acechar;
desento: vacío;
andurrial; paraje alejado;
monterizo: montañoso».


miércoles, 8 de enero de 2014

Carrasca


¡Buen día! dizié l'aire a una carrasca.
¡Buen día! li refeté a más zereña
creyatura que acucuta en as peñas:
ponchuda, guallarda y enzenegada.

Si sofla zierzo que chela l'aliento,
lo enduras, tu no te'n permenas guaire.
Si traigo d'o sur fuxina que o diaple
tira d’o propio infierno, ¡tu en susiego!

Allora, di-me: ¿qué he que fer pa que rebles?
Por zientos as añadas a bier-te i biengo
dica istas crenchas de Santificatuero,
e perén te trobo beroya: ¿qué ofrexes?

Pincha e zerrina en a lastra i fo planto,
o zierzo escuso e li puncho con as fuellas:
duras d'un lau e con diens en as puntetas;
e alzo a frescor d'a luna en l'otro canto.

  
«refeté, contestó
ponchuda, ahuecada
guallarda, exuberante
enzenegada, obstinada
no te'n permenas guaire, no te inquietas mucho (de eso)
tira, saca
¿qué he que fer?, qué tengo que hacer
alzo a frescor, guardo la frescura».


lunes, 16 de diciembre de 2013

Olibera


En un tozal de Torrero
i dexón una olibera
a o cudiau de lurdos pinos.

Nobenzano palo plagau de crostas
montesina de torrumbero, sostras.

De olibetas castañetas, no'n guaires;
pero son as tuyas berdencas fuellas
d'o zielo fantesiosas falagueras
que enfuelgan mesmo a las almas más pretas.



«Mons, montes; olibera, olivo; a o cudiau, al cuidado; lurdos, torpes; nobenzano, novato; crosta, costra; montesina, montaraz; torrumbero, derrumbadero; sostras, desaliñada; de olibetas castañetas, olivas inservibles (bordes); no'n guaires, tan apenas tienes; berdencas, verdosas; fuellas, hojas; fantesiosas falagueras, presuntuosos caprichos; enfuelgan, alegran; mesmo, incluso; pretas, encogidas».


sábado, 7 de diciembre de 2013

Encantaria


Encantaria ye una parola benasquesa que seguntes vox populi sinifica bruja o hechicera. D'ista segunda azeuzión a RAE cuaterna que ye "quien o que por su hermosura, gracias o buenas prendas atrae y cautiva la voluntad y cariño de las gentes".


«Ista encantaria ye l'autora d'o blog Rimas Curtas, amás d'un tresoro».
  
O churau d'o I CONCURSO LITERARIO EN ARAGONÉS «O REINO D’OS MALLOS» (2013)
ha dau notorio d'a ganadora y d'os ganadors:

Oscar Latas Alegre en narrazión curta por "1911. Cartas dende Uesca".
Chesús Aranda en poesía por "Encantaria".
Chesús Botaya Estaún en obras curtas de teyatro por "Siñor Chuan, de Casa o Farto"".
Pedro Calvo Borau premio espezial d'a Galliguera u Sotonera por "Dende os güellos de Firé".
Iris Orosia Campos Bandrés menzión espezial por a narrazión "Liria u a falordieta d’o sieglo XXI"
Andrés Castro Merino menzión espezial en poesía por "Contrabersos. Chiquetas istorias"

Iste premio ye acotraziau por l'Asoziazión APIAC con a colaborazión d’os Conzellos d’Ayerbe, Biscarrués, Lobarre, Morillo de Galligo, Santolaria de Galligo, As Peñas de Riglos, e d’as asoziazions Consello d’a Fabla Aragonesa y Nabaters d´a Galliguera.

¡Parabiens!